Indentiteit

Identiteit en smartphone?

Identiteit is een complex begrip en wordt vaak vergeleken met iemands persoonlijkheid. Het gaat niet alleen om eigenschappen en kenmerken, maar ook om persoonlijke overtuigingen, waarden en normen die iemand hanteert. Je persoonlijke identiteit omvat hoe jij jezelf ziet, gebaseerd op je eigen ervaringen, gedachten en gevoelens.

Daarnaast bestaat er een sociale identiteit: het deel van je identiteit dat ontstaat door interactie met anderen, zoals je gezin, vrienden, school, sportclub of online communities. Deze sociale kant wordt gevormd doordat je jezelf vergelijkt met anderen, je aanpast aan groepsnormen of juist bewust afstand neemt van bepaalde groepen.

De ontwikkeling van identiteit is een dynamisch proces dat voortdurend beïnvloed wordt door je omgeving en de mensen met wie je in contact staat. Tegenwoordig speelt de smartphone hierbij een belangrijke rol. Door apps, sociale media en online communicatie ontstaat er een nieuwe laag aan identiteitsvorming: je digitale identiteit.

Met je smartphone:

• Presenteer je jezelf via foto’s, berichten en profielen op sociale media.

• Vergelijk je jezelf met anderen, wat je zelfbeeld kan versterken maar ook onder druk kan zetten.

• Experimenteer je met rollen, bijvoorbeeld door je online anders te gedragen dan offline.

• Ontvang je feedback in de vorm van likes, reacties of volgers, wat invloed heeft op je gevoel van eigenwaarde.

Zo wordt identiteit tegenwoordig niet alleen gevormd door face-to-facecontact, maar ook door de digitale interacties die we dagelijks hebben. De smartphone fungeert als een soort “spiegel” die continu terugkaatst hoe jij jezelf ziet en hoe anderen jou zien.

Zelfbeeld

Zelfbeeld is een onderdeel van identiteit en verwijst naar het beeld dat je in de loop van je leven over jezelf hebt gevormd. Het gaat zowel om wat je over jezelf weet (je eigenschappen, vaardigheden en kwaliteiten) als om hoe je jezelf waardeert als persoon (De Neef, 2010; Solomon, 2013).

Er zijn verschillende vormen van zelfbeeld:

• Uiterlijk zelfbeeld – het beeld dat je aan anderen laat zien, vaak gericht op acceptatie. Op sociale media presenteer je bijvoorbeeld een gunstige versie van jezelf om erbij te horen (Remmerswaal, 2005).

• Privézelfbeeld – het beeld dat je alleen deelt met mensen die je vertrouwt, inclusief je onzekerheden en twijfels (Remmerswaal, 2005).

Zelfbeeld kan positief of negatief zijn. Een positief zelfbeeld betekent dat je jezelf als waardevol ziet, terwijl een negatief zelfbeeld kan leiden tot onzekerheid, ook als je je daar niet altijd bewust van bent (Graef, 2012).

Sociale media spelen hierbij een grote rol. Platforms bieden de mogelijkheid jezelf te presenteren, maar ook om je te vergelijken met anderen. Door de vaak gefilterde en ideale beelden online kan dit leiden tot opwaartse sociale vergelijking, wat het zelfbeeld onder druk kan zetten (Vogel, Rose, Roberts, & Eckles, 2014). Negatieve reacties of weinig waardering op posts kunnen dit effect versterken (Neira & Barber, 2014).

In de podcast ‘Schermtijd’ van maakte studente Mare Nooijen van Fontys Toegepaste psychologie in 2021 vier afleveringen over ervaringen met betrekking tot Instagram