In welke mate heeft technologie invloed op jouw smartphone gebruik?
De mate waarin je je smartphone gebruikt, hangt samen met wie jij bent als persoon. Misschien wil je graag je mening verkondigen op Twitter of vind je het prettig om bekende mensen te volgen op Instagram. Naast persoonlijke voorkeuren en je omgeving speelt ook de technologie zelf een belangrijke rol in je gebruiksgedrag.
Technologie kan een sterke invloed hebben op ons gedrag. Toch weten we nog relatief weinig over hoe technologie precies werkt op ons gedrag en in welke mate dit onze gezondheid beïnvloedt. Internet en de mobiele telefoon zijn immers nog maar relatief kort onderdeel van ons dagelijks leven. In de video van Frans Bromet is goed te zien hoe er destijds over een mobiele telefoon werd gedacht: “Dat gaat helemaal niks worden.” Twee decennia later weten we wel beter.
Technostress
Een interessant begrip in de literatuur rondom uitstelgedrag is technostress. Dit wordt gedefinieerd als de stress die iemand ervaart door het gebruik van informatie- of communicatietechnologie, waaronder sociale media (Tarafdar, Cooper, & Stich, 2017). Technostress kent twee hoofdcomponenten: stressors (veroorzakers) en strains (gevolgen).
Op sociale media ervaren veel gebruikers stress door de constante stroom aan pushmeldingen en het kunnen meekijken in de vaak verheerlijkte levens van anderen (Krasnova et al., 2015). De voortdurende meldingen, geluiden en berichten kunnen leiden tot een overbelasting aan prikkels, wat stress veroorzaakt. Ook kan het je concentratievermogen verminderen: tijdens een gesprek of bij het studeren dwaalt je aandacht gemakkelijk af door meldingen.
Al met al zijn er verschillende psychologische mechanismen die kunnen verklaren dat sociale media bijdragen aan uitstelgedrag bij studenten. Vraag jezelf eens af: Als ik vaak mijn studiewerk uitstelt, waarom doe ik dat? Probeer de begrippen die je in Fitphone voorbij ziet komen te koppelen aan je eigen dagelijks leven.
Algoritmes
In de online onderzoekswereld wordt dit mechanisme vaak toegeschreven aan de werking van algoritmes. Algoritmes bepalen welke meldingen je ontvangt, welke content je ziet en hoeveel aandacht bepaalde berichten krijgen.
Wanneer je even met je eigen gedachten bezig wilt zijn, bieden online platformen vaak een bevestiging van je gevoelens en ideeën. Diensten als Netflix of TikTok weten precies welke films of filmpjes bij je passen en bieden deze automatisch aan. Dit geeft een prettig gevoel, waardoor je geneigd bent langer te blijven kijken. De documentaire The Social Dilemma (Netflix) laat op een indringende manier zien hoe algoritmes werken en hoe technologie ons gedrag beïnvloedt.
The Social Dilemma
De documentaire The Social Dilemma, gemaakt door Orlowski & Rhodes, ging in 2020 in première. De film toont de negatieve invloed van sociale media op de maatschappij en de schade die deze platforms hebben aangericht. De makers laten zien hoe sociale media winst maken met de aandacht en gegevens van gebruikers, en hoe zij technieken inzetten om verslaving te bevorderen.
Sociale mediaplatforms verdienen aan advertenties en de verkoop van gebruikersgegevens. Het is daarom in hun belang dat gebruikers zo veel en zo lang mogelijk online blijven. Hiervoor wordt psychologische kennis ingezet in het ontwerp van de platforms, een methode die ook wel growth hacking wordt genoemd. Dit houdt in dat de psychologie van mensen wordt ‘gehackt’ om hun betrokkenheid te vergroten. Voorbeelden hiervan zijn het gebruik van emoticons, like-knoppen en meldingen dat iemand aan het typen is.
De film legt uit dat mensen van nature een biologische behoefte hebben aan sociale verbinding, waarbij het hormoon dopamine een rol speelt in het beloningssysteem. Sociale media bieden snelle en herhaalde sociale beloningen — bijvoorbeeld via likes en reacties — waardoor dopamine vrijkomt, wat verslavend werkt.
The Social Dilemma richt zich vooral op generaties geboren vanaf 1996. Volgens de film zijn deze generaties angstiger, kwetsbaarder en depressiever dan voorgaande generaties. Ze zouden minder risico’s nemen, minder snel hun rijbewijs halen, later beginnen met daten of relaties, en minder aandacht besteden aan hun schoolwerk.